Sanskrit Text in Telugu , Kannada, Gujarati, Devanagari, English

|| om tat sat||

Sundarakanda
Sarga 49

"ವಿಸ್ಮಯಂ ಪರಮಂ ಗತ್ವಾ"means very much surprised. Who was so surprised? That is Hanuma who was brought into the assembly of Ravana. Normally when one sees something unexpected one is surprised. Brought into the assembly of the Rakshasa king, Hanuma was surprised seeing Ravana.

In this Sarga we too will see that Ravana, who surprised Hanuma?

Now we go through Slokas of Sarga forty- nine.

||Sloka 49.01||

ತತಃ ಸ ಕರ್ಮಣಾ ತಸ್ಯ ವಿಸ್ಮಿತೋ ಭೀಮವಿಕ್ರಮಃ|
ಹನುಮಾನ್ರೋಷತಾಮ್ರಾಕ್ಷೋ ರಕ್ಷೋಽಧಿಪಮವೈಕ್ಷತ||49.01||

ಸ|| ತತಃ ಸಃ ಭೀಮವಿಕ್ರಮಃ ಹನುಮಾನ್ ರೋಷತಾಮ್ರಾಕ್ಷಃ ತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಾ ವಿಸ್ಮಿತಃ ರಕ್ಷೋಧಿಪಂ ಅವೈಕ್ಷತ||

Rama Tika says - ತಸ್ಯ ಇನ್ದ್ರಜಿತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಾವಿಸ್ಮಿತಃ ರಾವಣಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಾ ಸೀತಾಪಹರಣಕ್ರಿಯಯಾ ಕ್ರೋಧತಾಮ್ರಾಕ್ಷಃ|

Govindaraja TiKa says- ರಾವಣೇನಾಗನ್ತವ್ಯಂ ಇತಿ ಮಯಾ ಯತ್ನಃ ಕೃತಃ| ಸ ತು ನೀತಿಜ್ಞ ಆಸನಸ್ಥ ಏವ ಇನ್ದ್ರಜಿನ್ಮುಖೇನ ಮಾಂ ನಿಬಧ್ಯ ಆನೀತವಾನ್ ಇತಿ ಆನಯನ ಕರ್ಮಣಾ ವಿಸ್ಮಿತಃ |

||Sloka meanings||

ತತಃ ಸಃ ಭೀಮವಿಕ್ರಮಃ ಹನುಮಾನ್ -
then Hanuman who is of fierce valor
ರೋಷತಾಮ್ರಾಕ್ಷಃ -
with eyes red with anger
ತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಾ ವಿಸ್ಮಿತಃ-
astonished by their actions
ರಕ್ಷೋಧಿಪಂ ಅವೈಕ್ಷತ-
looked at the king of Rakshasas

||Sloka summary||

"Then Hanuman who is of fierce valor, astonished by their actions, looked at the king of Rakshasas with eyes red with anger." ||49.01||

Here ತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಾ refers to Indrajit . He was surprised by the fact his wish to meet Ravana was fulfilled by Indrajit, who brought to Ravana. That he was angry by Indrajit - ರೋಷತಾಮ್ರಾಕ್ಷಃ - can be said to be because of Sita being abducted by Ravana

||Sloka 49.02||

ಭ್ರಾಜಮಾನಂ ಮಹಾರ್ಹೇಣ ಕಾಂಚನೇನ ವಿರಾಜತಾ|
ಮುಕ್ತಜಾಲಾವೃತೇ ನಾಥ ಮಕುಟೇನ ಮಹಾದ್ಯುತಿಮ್||49.02||

ಸ|| ಮಹಾರ್ಹೇನ ಕಾಂಚನೇನ ವಿರಾಜಿತಾ ಅಥ ಮುಕ್ತಾಜಾಲವೃತೇನಮುಕುಟೇನ ಭ್ರಾಜಮಾನಂ ಮಹಾದ್ಯುತಿಮ್||

||Sloka meanings||

ಮಹಾರ್ಹೇನ ಕಾಂಚನೇನ ವಿರಾಜಿತಾ -
made of excellent gold
ಅಥ ಮುಕ್ತಾಜಾಲವೃತೇನ ಮುಕುಟೇನ ಭ್ರಾಜಮಾನಂ -
shining with a crown covered with glittering strings of pearls
ಮಹಾದ್ಯುತಿಮ್ -
of great splendor

||Sloka summary||

"(the Rakshasa king was ) Of great splendor, shining with a golden crown covered with glittering strings of pearls." ||49.02||

||Sloka 49.03||

ವಜ್ರಸಂಯೋಗಸಂಯುಕ್ತೈ ರ್ಮಹರ್ಹಮಣಿವಿಗ್ರಹೈಃ|
ಹೈಮೈ ರಾಭರಣೈಶ್ಚಿತ್ರೈ ರ್ಮನಸೇವ ಪ್ರಕಲ್ಪಿತೈಃ||49.03||

ಸ|| ವಜ್ರಸಂಯೋಗ ಸಂಯುಕ್ತೈಃ ಮಹಾರ್ಹಮಣಿವಿಗ್ರಹೈಃ ಮನಸಾ ಪ್ರಕಲ್ಪಿತೈರಿವ ಚಿತ್ರೈಃ ಹೇಮೈಃ ಆಭರಣೈಃ ||

||Sloka meanings||

ವಜ್ರಸಂಯೋಗ ಸಂಯುಕ್ತೈಃ -
studded with diamonds,
ಮಹಾರ್ಹಮಣಿವಿಗ್ರಹೈಃ -
adorned with small motifs of precious gems
ಮನಸಾ ಪ್ರಕಲ್ಪಿತೈರಿವ -
as though designed in mind
ಚಿತ್ರೈಃ ಹೇಮೈಃ ಆಭರಣೈಃ-
with wonderful variety of golden ornaments

||Sloka summary||

"( He was decked ) with wonderful variety golden ornaments studded with diamonds, adorned with small motifs of precious gems as though designed in mind with imagination." ||49.03||

||Sloka 49.04||

ಮಹರ್ಹಕ್ಷೌಮಸಂವೀತಂ ರಕ್ತಚಂದನರೂಷಿತಂ|
ಸ್ವನುಲಿಪ್ತಂ ವಿಚಿತ್ರಾಭಿರ್ವಿವಿಧಾಭಿಶ್ಚ ಭಕ್ತಿಭಿಃ||49.04||

ಸ|| ಮಹಾರ್ಹಕ್ಷೌಮ ಸಂವೀತಂ ರಕ್ತಚಂದನ ರೂಷಿತಂ ವಿಚಿತ್ರಾಭಿಃ ವಿವಿಧಾಬಿಶ್ಚ ಭಕ್ತಿಭಿಃ ಸ್ವಾನುಲಿಪ್ತಂ ||

||Sloka meanings||

ಮಹಾರ್ಹಕ್ಷೌಮ ಸಂವೀತಂ -
dressed in exquisite silk
ರಕ್ತಚಂದನ ರೂಷಿತಂ -
smeared with red sandal paste
ವಿಚಿತ್ರಾಭಿಃ ವಿವಿಧಾಬಿಶ್ಚ ಭಕ್ತಿಭಿಃ -
with many kinds of wonderful ornamental designs
ಸ್ವಾನುಲಿಪ್ತಂ - smeared with unguents

||Sloka summary||

"( He was) Dressed in exquisite silk with many kinds of wonderful ornamental designs , smeared with red sandal paste , smeared with unguents." ||49.04||

||Sloka 49.05||

ವಿವೃತೈರ್ದರ್ಶನೀಯೈಶ್ಚ ರಕ್ತಾಕ್ಷೈರ್ಭೀಮದರ್ಶನೈಃ|
ದೀಪ್ತ ತೀಕ್ಷ್ಣಮಹಾದಂಷ್ಟ್ರೈಃ ಪ್ರಲಂಬದಶನಚ್ಛದೈಃ||49.05||

ಶಿರೋಭಿರ್ದಶಭಿರ್ವೀರಂ ಭ್ರಾಜಮಾನಂ ಮಹೌಜಸಂ|
ನಾನಾವ್ಯಾಳಸಮಾಕೀರ್ಣೈಃ ಶಿಖರೈರಿವ ಮಂದರಮ್||49.06||

ಸ|| ದರ್ಶನೀಯೈಃ ರಕ್ತಾಕ್ಷೈಃ ಭೀಮದರ್ಶನೈಃ ದೀಪ್ತತೀಕ್ಷ್ಣಮಹಾದಂಷ್ಟ್ರೈಃ ಪ್ರಲಂಬದಸನಚ್ಛದೈಃ ದಶಭಿಃ ಶಿರೋಭಿಃ ವಿಚಿತ್ರೈಃ ನನಾವ್ಯಾಲಸಮಾಕೀರ್ಣೈಃ ಶಿಖರೈಃ ಮಂದರಂ ಇವ ಭ್ರಾಜಮಾನಂ ಮಹೌಜಸಂ ವೀರಂ (ದದರ್ಶ)||

Rama Tika says - ಸಮಸ್ತ ಪಾಠೇ ಭ್ರಾಜಮಾನಂ ಇತಿ ಉತ್ತರೇಣ ಅನ್ವಯಃ| ನಾನಾವ್ಯಾಲಸಮಾಕೀರ್ಣೈಃ ಅನೇಕ ಸರ್ಪ ವ್ಯಾಪ್ತೈಃ ಶಿಖರೈಃ ಮಂದರಮಿವ ಪ್ರಲಂಬದಶನೈಃ ದರ್ಶಿಭಿಃ ಶಿರೋಭಿಶ್ಚ ಭ್ರಾಜಮಾನಂ|

||Sloka meanings||

ದರ್ಶನೀಯೈಃ ಭೀಮದರ್ಶನೈಃ ರಕ್ತಾಕ್ಷೈಃ -
with blood red eyes, with fearsome looks,
ದೀಪ್ತತೀಕ್ಷ್ಣಮಹಾದಂಷ್ಟ್ರೈಃ -
with shining sharp teeth
ಪ್ರಲಂಬದಸನಚ್ಛದೈಃ -
with drooping lips
ವಿಚಿತ್ರೈಃ ನಾನಾವ್ಯಾಲಸಮಾಕೀರ್ಣೈಃ -
filled with different kinds of beasts
ಮಂದರಂ ಇವ ಶಿಖರೈಃ - like the peaks of Mandara mountain
ದಶಭಿಃ ಶಿರೋಭಿಃ - with ten heads
ಭ್ರಾಜಮಾನಂ - shining
ಮಹೌಜಸಂ ವೀರಂ (ದದರ್ಶ)-
lustrous hero ( saw)

||Sloka summary||

"Heroic powerful and splendid, (he) appeared with blood red eyes, with fearsome looks, with shining sharp teeth with drooping lips, with ten heads, which looked like the peaks of Mandara mountain with different kinds of beasts." ||49.05,06||

The Simile of Mandara mountain with peaks and animals is for the sharp teeth , hanging lips, ten heads..

||Sloka 49.07||

ನೀಲಾಂಜನಚಯಪ್ರಖ್ಯಂ ಹಾರೇಣೋರಸಿ ರಾಜತಾ|
ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರಾಭವಕ್ತ್ರೇನ ಸಬಲಾಕಮಿವಾಂಬುದಮ್||49.07||

ಸ||ನೀಲಾಂಜನಚಯಪ್ರಖ್ಯಂ ಉರಸಿ ರಾಜತಾ ಹಾರೇಣ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರಾಭವ ವಕ್ತ್ರೇಣ ಬಲಾಕಂ ಅಂಬುದಂ ಇವ ||

||Sloka meanings||

ನೀಲಾಂಜನಚಯಪ್ರಖ್ಯಂ -
like a black mountain of collyrium
ಉರಸಿ ರಾಜತಾ ಹಾರೇಣ -
with a chest illuminated by the necklace
ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರಾಭವ ವಕ್ತ್ರೇಣ -
with a face like that of full moon
ಬಲಾಕಂ ಅಂಬುದಂ ಇವ -
like black cloud with cranes flying around.

||Sloka summary||

"Like a black mountain of collyrium with a face like that of full moon, with a chest illuminated by the necklace , he looked like black cloud with cranes flying around." ||49.07||

||Sloka 49.08||

ಬಾಹುಭಿರ್ಬದ್ಧಕೇಯೂರೈಃ ಚಂದನೋತ್ತಮರೂಷಿತೈಃ|
ಭ್ರಾಜಮಾನಾಂಗದೈಃ ಪೀನೈಃ ಪಂಚಶೀರ್ಷೈರಿವೋರಗೈಃ||49.08||

ಸ|| ಬದ್ಧಕೇಯೂರೈಃ ಚಂದನೋತ್ತಮರುಷಿತೈಃ ಭ್ರಾಜಮಾನಾಂಗದೈಃ ಪೀನೈಃ ಪಂಚಶೀರ್ಷೈಃ ಉರಗೈರಿವ ಬಾಹುಭಿಃ ||

||Sloka meanings||

ಬದ್ಧಕೇಯೂರೈಃ - wearing armlets
ಚಂದನೋತ್ತಮರುಷಿತೈಃ -
smeared with best sandal paste
ಭ್ರಾಜಮಾನಾಂಗದೈಃ ಪೀನೈಃ ಬಾಹುಭಿಃ-
with shining bracelets, the stout arms
ಪಂಚಶೀರ್ಷೈಃ ಉರಗೈರಿವ -
(looked) like five headed serpents.

||Sloka summary||

"Smeared with best sandal paste , wearing armlets and shining bracelets, the stout arms looked like five headed serpents." ||49.08||

||Sloka 49.09||

ಮಹತಿ ಸ್ಫಾಟಿಕೇ ಚಿತ್ರೇ ರತ್ನಸಂಯೋಗಸಂಸ್ಕೃತೇ|
ಉತ್ತಮಾಸ್ತರಣಾಸ್ತೀರ್ಣೇ ಸೂಪವಿಷ್ಟಂ ವರಾನನೇ||49.09||

ಸ|| ರತ್ನಸಂಯೋಗ ಸಂಸ್ಕೃತೇ ಚಿತ್ರೇ ಉತ್ತಮಾಸ್ತರಣಾಸ್ತೀರ್ಣೇ ಶ್ಫಾಟಿಕೇ ಮಹತಿ ವರಾಸನೇ ಸೂಪವಿಷ್ಟಂ ||

||Sloka meanings||

ರತ್ನಸಂಯೋಗ ಸಂಸ್ಕೃತೇ -
encrusted with precious stones
ಚಿತ್ರೇ ಉತ್ತಮಾಸ್ತರಣಾಸ್ತೀರ್ಣೇ -
on a beautiful carpet
ಸ್ಫಾಟಿಕೇ ಮಹತಿ ವರಾಸನೇ -
on a huge magnificent throne of crystalಸ್
ಸೂಪವಿಷ್ಟಂ -
well seated ( Ravana))

||Sloka summary||

"( He was ) well seated on a huge magnificent throne of crystal encrusted with precious stones, which is on a beautiful carpet." ||49.09||

||Sloka 49.10||

ಅಲಂಕೃತಾಭಿರತ್ಯರ್ಥಂ ಪ್ರಮದಾಭಿಃ ಸಮಂತತಃ|
ವಾಲವ್ಯಜನಹಸ್ತಾಭಿ ರಾರಾತ್ಸಮುಪಸೇವಿತಮ್||49.10||

ಸ|| ಅತ್ಯರ್ಥಂ ಅಲಂಕೃತಾಭಿಃ ವ್ಯಾಲವ್ಯಜನಹಸ್ತಾಭಿಃ ಪ್ರಮದಾಭಿಃ ಸಮಂತತಃ ಆರಾತ್ ಸಮುಪಸೇವಿತಂ||

||Sloka meanings||

ಅತ್ಯರ್ಥಂ ಅಲಂಕೃತಾಭಿಃ-
exceedingly well decorated ones
ವ್ಯಾಲವ್ಯಜನಹಸ್ತಾಭಿಃ-
holding whisks in their hands
ಪ್ರಮದಾಭಿಃ ಸಮಂತತಃ -
surrounded by beautiful girls
ಆರಾತ್ ಸಮುಪಸೇವಿತಂ -
being served in the vicinity

||Sloka summary||

"Beautiful girls exceedingly well decorated ones , holding whisks in their hands in the vicinity, attended on him."||49.10||

||Sloka 49.11,12||

ದುರ್ಧರೇಣ ಪ್ರಹಸ್ತೇನ ಮಹಾಪಾರ್ಶ್ವೇನ ರಕ್ಷಸಾ|
ಮಂತ್ರಿಭಿರ್ಮಂತ್ರತತ್ತ್ವಜ್ಞೈರ್ನಿಕುಂಭೇನ ಚ ಮಂತ್ರಿಣಾ||49.11||

ಸುಖೋಪವಿಷ್ಟಂ ರಕ್ಷೋಭಿಃ ಚತುರ್ಭಿಃ ಬಲದರ್ಪಿತೈಃ|
ಕೃತ್ಸ್ನಃ ಪರಿವೃತೋಲೋಕಃ ಚತುರ್ಭಿರಿವಸಾಗರೈಃ||49.12||

ಸ|| ದುರ್ಧರೇಣ ಪ್ರಹಸ್ತೇನ ರಕ್ಷಸಾ ಮಹಾಪಾರ್ಶ್ವೇನ ಮಂತ್ರಿಣಾ ನಿಕುಂಭೇನ ಮಂತ್ರತತ್ವಜ್ಞೈಃ ಮಂತ್ರಿಭಿಃ ಬಲದರ್ಪಿತೈಃ ಚತುರ್ಭಿಃ ರಕ್ಷೋಭಿಃ ಸುಖೋಪವಿಷ್ಟಂ ಚತುರ್ಭಿಃ ಸಾಗರೈಃ ಪರಿವೃತಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಲೋಕಮ್ ಇವ||

||Sloka meanings||

ದುರ್ಧರೇಣ ಪ್ರಹಸ್ತೇನ -
(attended by Rakshasas) Durdhara Prahasta
ಮಹಾಪಾರ್ಶ್ವೇನ ನಿಕುಂಭೇನ ರಕ್ಷಸಾ ಮಂತ್ರಿಣಾ -
Mahaparsva Nikumbha Rakshasas and ministers
ಬಲದರ್ಪಿತೈಃ ಮಂತ್ರತತ್ವಜ್ಞೈಃ ಮಂತ್ರಿಭಿಃ -
arrogant a, learned ones and ministers
ಚತುರ್ಭಿಃ ರಕ್ಷೋಭಿಃ ಸುಖೋಪವಿಷ್ಟಂ -
seated comfortably with four ministers
ಚತುರ್ಭಿಃ ಸಾಗರೈಃ ಪರಿವೃತಂ -
surrounded by the four oceans
ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಲೋಕಮ್ ಇವ -
like the whole world

||Sloka summary||

"He was attended by Rakshasas Durdhara Prahasta Mahaparsva Nikumbha, who are the ministers and learned ones. Attended by the four arrogant Rakshasas and comfortably seated he looked like the entire world surrounded by four oceans." ||49.11,12||

||Sloka 49.13||

ಮಂತ್ರಿಭಿರ್ಮಂತ್ರತತ್ತ್ವಜ್ಞೈ ರನ್ಯೈಶ್ಚ ಶುಭಬುದ್ಧಿಭಿಃ|
ಅನ್ವಾಸ್ಯಮಾನಂ ರಕ್ಷೋಭಿಃ ಸುರೈರಿವ ಸುರೇಶ್ವರಮ್||49.13||

ಸ|| ಮಂತ್ರ ತತ್ವಜ್ಞೈಃ ಶುಭಬಂಧುಭಿಃ ಮಂತ್ರಿಭಿಃ ಅನ್ಯೈಃ ರಕ್ಷೋಭಿಃ ಸುರೈಃ ಸುರೇಶ್ವರಂ ಇವ ಅನ್ವಾಸ್ಯಮಾನಂ ||

||Sloka meanings||

ಮಂತ್ರ ತತ್ವಜ್ಞೈಃ ಶುಭಬಂಧುಭಿಃ -
by learned ones, intellectuals
ಮಂತ್ರಿಭಿಃ ಅನ್ಯೈಃ ರಕ್ಷೋಭಿಃ -
ministers and other Rakshasas
ಸುರೈಃ ಸುರೇಶ್ವರಂ ಇವ -
Indra attended by the gods
ಅನ್ವಾಸ್ಯಮಾನಂ -
being attended

||Sloka summary||

"Attended by learned ones, intellectuals, ministers and other Rakshasas, he was like Indra attended by the gods."||49.13||

||Sloka 49.14||

ಅಪಶ್ಯತ್ ರಾಕ್ಷಪತಿಂ ಹನುಮಾನತಿತೇಜಸಂ|
ವಿಷ್ಠಿತಂ ಮೇರುಶಿಖರೇ ಸತೋಯಮಿವ ತೋಯದಮ್||49.14||

ಸ|| ಹನುಮಾನ್ ಅತಿತೇಜಸಂ ಮೇರುಶಿಖರೇ ವಿಷ್ಠಿತಂ ಸತೋಯಂ ತೋಯದಂ ಇವ ರಾಕ್ಷಸಪತಿಂ ಅಪಶ್ಯತ್ ||

||Sloka meanings||

ಹನುಮಾನ್ ಅತಿತೇಜಸಂ -
Hanuman saw the highly splendid
ಮೇರುಶಿಖರೇ ವಿಷ್ಠಿತಂ -
on the peaks of Meru
ಸತೋಯಂ ತೋಯದಂ ಇವ ರಾಕ್ಷಸಪತಿಂ -
like clouds laden with water
ಅಪಶ್ಯತ್ - saw ( Ravana)

||Sloka summary||

"Hanuman saw the highly splendid, Rakshasa king who appeared like clouds laden with water on the peaks of Meru Mountain."||49.14||

||Sloka 49.15||

ಸತೈಸಂಪೀಡ್ಯಮಾನೋಽಪಿ ರಕ್ಷೋಭಿರ್ಭೀಮವಿಕ್ರಮೈಃ|
ವಿಸ್ಮಯಂ ಪರಮಂ ಗತ್ವಾ ರಕ್ಷೋಽಧಿಪಮವೈಕ್ಷತ||49.15||

ಸ|| ಸಃ ಭೀಮವಿಕ್ರಮೈಃ ರಕ್ಷೋಭಿಃ ಸಂಪೀಡ್ಯಮಾನೋಪಿ ಪರಮಂ ವಿಸ್ಮಯಂ ಗತ್ವಾ ರಕ್ಷೋಧಿಪಂ ಅವೈಕ್ಷತ||

||Sloka meanings||

ಸಃ ಭೀಮವಿಕ್ರಮೈಃ -
by the fearsome Rakshasas
ರಕ್ಷೋಭಿಃ ಸಂಪೀಡ್ಯಮಾನೋಪಿ -
though being troubled by
ಪರಮಂ ವಿಸ್ಮಯಂ ಗತ್ವಾ -
in amazement
ರಕ್ಷೋಧಿಪಂ ಅವೈಕ್ಷತ -
looked at the Rakshasa king

||Sloka summary||

"Though being troubled by the fearsome Rakshasas he ( Hanuman) looked at the Rakshasa king in amazement." ||49.15||

||Sloka 49.16||

ಭ್ರಾಜಮಾನಂ ತತೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹನುಮಾನ್ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರಮ್|
ಮನಸಾ ಚಿಂತಯಾಮಾಸ ತೇಜಸಾ ತಸ್ಯ ಮೋಹಿತಾ||49.16||

ಸ|| ತತಃ ಹನುಮಾನ್ ಭ್ರಾಜಮಾನಂ ತಸ್ಯ ತೇಜಸಾ ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಸ್ಯ ತೇಜಸಾ ಮೋಹಿತಃ ಮನಸಾ ಚಿಂತಯಾಮಾಸ||

||Sloka meanings||.

ತತಃ ಹನುಮಾನ್ - then Hanuman
ಭ್ರಾಜಮಾನಂ ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ -
looking at the shining king of Rakshasas
ತಸ್ಯ ತೇಜಸಾ ಮೋಹಿತಃ -
attracted by his splendor
ಮನಸಾ ಚಿಂತಯಾಮಾಸ -
started thinking in his mind

||Sloka summary||

"Then Hanuman looking at the shining king of Rakshasas , attracted by his splendor, started thinking in his mind." ||49.16||

Though being troubled by the fearsome Rakshasas
Hanuman looked at the Rakshasa king in amazement.

Having overcome his initial surprise at Indrajit,
and anger at Ravana for his heinous crime,
looking at the king of Rakshasas and attracted by his splendor,
Hanuman started thinking in his mind.

||Sloka 49.17||

ಅಹೋ ರೂಪ ಮಹೋಧೈರ್ಯ ಮಹೋಸತ್ತ್ವ ಮಹೋದ್ಯುತಿಃ|
ಅಹೋ ರಾಕ್ಷಸರಾಜಸ್ಯ ಸರ್ವಲಕ್ಷಣ ಯುಕ್ತತಾ||49.17||

ಸ||| ರಾಕ್ಷಸರಾಜಸ್ಯ ರೂಪಂ ಅಹೋ| ಧೈರ್ಯಂ ಅಹೋ| ಸತ್ತ್ವಂ ಅಹೋ| ದ್ಯುತಿಃ ಅಹೋ| ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತತಾ ಅಹೋ||

||Sloka meanings||

ರಾಕ್ಷಸರಾಜಸ್ಯ ರೂಪಂ ಅಹೋ - Oh What form of the king of Rakshasas
ಧೈರ್ಯಂ ಅಹೋ - What courage
ಸತ್ತ್ವಂ ಅಹೋ - What power
ದ್ಯುತಿಃ ಅಹೋ - What glow
ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತತಾ ಅಹೋ - endowed with all merits

||Sloka summary||

"Oh What form . What courage . What power. What glow. He is endowed with all merits." ||49.17||

||Sloka 49.18||

ಯದ್ಯಧರ್ಮೋ ನ ಬಲವಾನ್ ಸ್ಯಾದಯಂ ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರಃ|
ಸ್ಯಾ ದಯಂ ಸುರಲೋಕಸ್ಯ ಸಶಕ್ರಸ್ಯಾಪಿ ರಕ್ಷಿತಾ||49.18||

ಸ|| ಅಯಂ ಬಲವಾನ್ ಅಧರ್ಮಃ ನ ಸ್ಯಾತ್ ಯದಿ ಅಯಂ ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರಃ ಸಶಕ್ರಸ್ಯ ಸುರಲೋಕಸ್ಯಾಪಿ ರಕ್ಷಿತಾ ಸ್ಯಾತ್ ||

Rama Tika says - ಅಯಂ ಬಲವಾನ್ ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರೋ ಯದ್ಯಧರ್ಮವಾನ್ ನ ಸ್ಯಾತ್ ಶಕ್ರಸ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಾಗ್ವತ್|ಅಧರ್ಮಹತತ್ವಾತ್ ಸ್ವ ಪ್ರಜಾನಾಮಪಿ ನಾಶಕ ಏವೇತಿ ಭಾವಃ||

||Sloka meanings||

ಅಯಂ ಬಲವಾನ್ ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರಃ -
this powerful Rakshasa king.
ಅಧರ್ಮಃ ನ ಸ್ಯಾತ್ ಯದಿ -
if he is not unrighteous
ಸಶಕ್ರಸ್ಯ ಸುರಲೋಕಸ್ಯಾಪಿ -
even the world of gods including Indra
ರಕ್ಷಿತಾ ಸ್ಯಾತ್ -
could have been the ruler

||Sloka summary||

"If he is not unrighteous, the powerful Rakshasa king could have been the lord of even the world of gods including Indra".||49.18||

||Sloka 49.19||

ಅಸ್ಯ ಕ್ರೂರೈರ್ನೃಶಂಸೈಶ್ಚ ಕರ್ಮಭಿರ್ಲೋಕಕುತ್ಸಿತೈಃ|
ಸರ್ವೇ ಬಿಭ್ಯತಿ ಖಲ್ವಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾಃ ಸಾಮರದಾನವಾಃ||49.19||
ಅಯಂ ಹ್ಯುತ್ಸಹತೇ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಕರ್ತುಮೇಕಾರ್ಣವಂ ಜಗತ್|

ಸ|| ಕ್ರೂರೈಃ ನೃಶಂಸೈಶ್ಚ ಲೋಕಕುತ್ಸಿತೈಃ ಅಸ್ಯಕರ್ಮಭಿಃ ಸಾಮರದಾನವಾಃ ಸರ್ವೇ ಲೋಕಾಃ ಅಸ್ಮಾತ್ ಬಿಭ್ಯತಿ ಹಿ| ಅಯಂ ಕೃದ್ಧಃ ಜಗತ್ ಏಕಾರ್ಣವಮ್ ಕರ್ತುಂ ಉತ್ಸಹತೇ ಹಿ |

Rama Tika says - ಕೃದ್ಧಃ ಅಯಂ ಜಗತ್ ಏಕಾರ್ಣವಂ ಕರ್ತುಮ್ ಉತ್ಸಹತೇ ಸಮರ್ಥಃ ಭವತಿ ಇತಿ|

||Sloka meanings||.

ಕ್ರೂರೈಃ ನೃಶಂಸೈಶ್ಚ -
with cruel wicked
ಲೋಕಕುತ್ಸಿತೈಃ ಅಸ್ಯಕರ್ಮಭಿಃ -
universally contemptible deeds
ಸಾಮರದಾನವಾಃ ಸರ್ವೇ ಲೋಕಾಃ -
all the worlds including gods and demons
ಅಸ್ಮಾತ್ ಬಿಭ್ಯತಿ ಹಿ -
scared of this person
ಅಯಂ ಕೃದ್ಧಃ - this angry one
ಜಗತ್ ಏಕಾರ್ಣವಮ್ ಕರ್ತುಂ ಉತ್ಸಹತೇ ಹಿ -
capable of making the entire world into ocean

||Sloka summary||

"With his contemptible wicked deeds, all people even the gods and demons are scared of this person. this angry one is capable of making the entire world into ocean." ||49.19||

||Sloka 49.20||

ಇತಿಚಿಂತಾಂ ಬಹುವಿಧಾ ಮಕರೋನ್ಮತಿಮಾನ್ ಕಪಿಃ||
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಕ್ಷಸರಾಜಸ್ಯ ಪ್ರಭಾವಮಮಿತೌಜಸಃ||49.20||

ಸ|| ಅಮಿತೌಜಸಃ ರಾಕ್ಷಸರಾಜಸ್ಯ ಪ್ರಭಾವಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮತಿಮಾನ್ ಹರಿಃ ಇತಿ ಬಹುವಿಧಾಂ ಚಿಂತಾಂ ಅಕರೋತ್||

||Sloka meanings||

ಅಮಿತೌಜಸಃ ರಾಕ್ಷಸರಾಜಸ್ಯ -
of the brilliant king of Rakshasas
ಪ್ರಭಾವಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ - seeing the power
ಮತಿಮಾನ್ ಹರಿಃ - intelligent Hanuman
ಇತಿ ಬಹುವಿಧಾಂ ಚಿಂತಾಂ ಅಕರೋತ್ -
thus entertained many thoughts.

||Sloka summary||

"Thus seeing the power of the brilliant king of Rakshasas intelligent Hanuman entertained many thoughts." ||49.20||

"ಇತಿ ಚಿನ್ತಾಂ ಬಹುವಿಧಮ್."
Thus, the Vanara wondered in many ways.
That is what we hear in this Sarga.

We have seen this trait of Hanuma. Many a time being taken aback, being surprised, plainly wondering at the first sight.
But he recovers from such surprises and moves on his path undeterred.

We hear in second Sarga about the city of Lanka. Amazement at the city of Lanka on the Trikuta mountain looking like Amaravati. While searching for Sita in the city of Lanka, Hanuma wonders if it is a celestial city. Looking at the wives of Ravana, we hear Hanuma saying that there is none who was not in love with him. There is none who was brought by force. We hear praises Ravana at many places.

At every point of that praise we also hear, 'if only he did not commit the heinous crime, he could have been the Lord of Suras too!

It seems like the poet is making a point. One may have done many good deeds, but one heinous crime, he must bear the fruits of that action. This is a lesson poet seems to say again and again.

Thus, we come to the end of forty ninth Sarga

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ
ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ ಸಹಸ್ರಿಕಾಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಮ್
ಶ್ರೀಮತ್ಸುಂದರಕಾಂಡೇ ಏಕೋನಪಂಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ||

Thus ends Sarga forty-nine of Sundarakanda in Ramayana the first poem composed in Sanskrit by the first poet sage Valmiki.

||om tat sat||